Trong lịch sử thị trường năng lượng, hiếm khi chúng ta chứng kiến một giai đoạn mà kỳ vọng giá ngắn hạn và dài hạn lại phân kỳ rõ rệt như hiện nay. Trong khi người tiêu dùng và doanh nghiệp đang phải chịu áp lực giá cả đè nặng lên từng tháng, các hợp đồng tương lai dài hạn lại báo hiệu một sự điều chỉnh giảm sâu. Nghịch lý này không phải là sự nhiễu loạn thông thường — đó là một tín hiệu mang tính cấu trúc.
1. Giá dầu: Đợt tăng vọt ngắn hạn và xu hướng giảm được dự báo
Theo Báo cáo Triển vọng Năng lượng Ngắn hạn tháng 3/2026 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dầu thô Brent chốt ở mức 94 USD/thùng vào ngày 9/3/2026 và dự kiến sẽ duy trì trên mốc 95 USD/thùng trong ít nhất hai tháng tới. Nguyên nhân trực tiếp là do sự gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng tại Trung Đông.
Tuy nhiên, đến cuối năm 2026, bức tranh lại thay đổi hoàn toàn. Dự báo của EIA cho thấy xu hướng giảm rõ rệt, dầu Brent có thể rớt xuống khoảng 70 USD/thùng vào cuối năm 2026. Sang năm 2027, giá trung bình dự kiến ở mức 64 USD/thùng. Nguyên nhân không chỉ do nguồn cung phục hồi mà còn đến từ những dấu hiệu suy yếu trên diện rộng của nhu cầu công nghiệp.
Trong khi giá dầu giao ngay tăng mạnh, thị trường năng lượng kỳ hạn đã phát đi một câu chuyện khác. Trên thị trường điện, định giá kỳ hạn cho thấy sự phân kỳ rõ ràng: các hợp đồng ngắn hạn vẫn ở mức cao, trong khi hợp đồng dài hạn có xu hướng giảm. Mô hình này phản ánh một kỳ vọng chung trên toàn thị trường: sự biến động sẽ kéo dài trong ngắn hạn, nhưng các áp lực cấu trúc sẽ không duy trì mức giá cao vĩnh viễn. Nói cách khác, thị trường không định giá một “siêu chu kỳ” năng lượng kéo dài — họ đang định giá cho sự bất ổn.
2. Cuộc khủng hoảng chưa từng có ở Trung Đông
Vào giữa tháng 3/2026, căng thẳng leo thang mạnh mẽ tại Eo biển Hormuz — “yết hầu” trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và 20–30% lượng phân bón toàn cầu, cũng như gần 50% lượng urê và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) — đã đẩy thị trường hàng hóa vào một tình trạng chưa từng thấy trong hai thập kỷ qua.
Trong một tuyên bố chung hiếm hoi vào tháng 4/2026, ba định chế hàng đầu thế giới là Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đánh giá đây là một trong những đợt gián đoạn nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử.
Theo Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI), những hậu quả dây chuyền đã diễn ra ngay lập tức:
-
Lưu lượng tàu bè qua Eo biển Hormuz giảm hơn 70% trong một thời gian rất ngắn.
-
Giá urê Trung Đông vượt mốc 590 USD/tấn và tăng hơn 90 USD chỉ trong một tuần, tương đương mức tăng khoảng 19%.
-
Tại Ai Cập, giá urê ghi nhận mức tăng lên tới 28%.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã chính thức cảnh báo về rủi ro an ninh lương thực toàn cầu khi giá phân bón tăng vọt và sự gián đoạn nguồn cung tiếp diễn.
Hiện đang hiện hữu ba rủi ro hệ thống lớn:
-
Giá lương thực sẽ đối mặt với áp lực khổng lồ trong các quý tới, khi chi phí phân bón tăng cao và các vụ thu hoạch chính đang đến gần.
-
Đồng tiền của các thị trường mới nổi, bao gồm cả Việt Nam Đồng, đang chịu áp lực mất giá do chi phí nhập khẩu năng lượng và phân bón tăng vọt.
Đây không còn đơn thuần là khủng hoảng năng lượng — nó là một cuộc khủng hoảng hệ thống, nơi giá cả, logistics, an ninh lương thực và ổn định tài khóa gắn kết chặt chẽ với nhau.
3. Doanh nghiệp sản xuất Việt Nam đang ở đâu?
Hầu hết các doanh nghiệp hiện nay vẫn quản lý chi phí năng lượng theo cách truyền thống: chốt số điện, nước, khí nén vào cuối tháng, sau đó tổng hợp và chia trung bình thành một con số chi phí duy nhất. Phương pháp này vốn dĩ đã lỗi thời, nhưng trong bối cảnh giá cả biến động theo từng tuần, nó trở nên thực sự nguy hiểm.
Khi giá dầu và khí đốt biến động mạnh, kéo theo chi phí điện và sản xuất, một doanh nghiệp không có hệ thống giám sát thời gian thực sẽ không bao giờ biết được:
-
Cỗ máy nào đang tiêu thụ điện bất thường.
-
Khung giờ nào trong ngày đẩy chi phí vận hành lên cao nhất.
-
Rò rỉ khí hoặc nước bắt đầu xuất hiện từ lúc nào.
Trong một thị trường mà biến động là trạng thái “bình thường mới”, việc quản lý thủ công chẳng khác nào lái xe vào tâm bão mà chỉ nhìn qua gương chiếu hậu.
Kết luận
Thị trường năng lượng năm 2026 không giống bất kỳ giai đoạn nào trong thập kỷ qua. Dữ liệu từ EIA, IFPRI, FAO, IMF và IEA đều chỉ ra một thực tế rõ ràng: giá dầu sẽ tăng vọt trong ngắn hạn, nhưng đáng lo ngại hơn là hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ hệ thống kinh tế. Những doanh nghiệp chỉ biết thụ động chờ đợi giá lên hoặc xuống đang tự chuốc lấy những rủi ro vốn có thể kiểm soát được.
Câu hỏi giờ đây không phải là “Giá dầu sẽ ở mức 70 hay 100 USD/thùng?”. Câu hỏi đúng phải là: Bạn có thể nhìn thấy dòng tiền của mình đang chảy đi đâu mỗi ngày không?
